Jak czytać Biblię? Od czego zacząć i jak ją zrozumieć
Otwierasz Pismo Święte, czytasz kilka wersetów i po chwili pojawia się pytanie: co ten tekst właściwie mówi? To doświadczenie jest zupełnie naturalne. Biblia powstawała przez wiele stuleci, w różnych środowiskach kulturowych, przede wszystkim w językach hebrajskim, aramejskim i greckim. Zawiera historię, prawo, poezję, modlitwy, proroctwa, przypowieści, listy i teksty pełne symboli. Nie każdą jej stronę można więc czytać w ten sam sposób.
Pytanie jak czytać Biblię nie dotyczy wyłącznie regularności. Trzeba nauczyć się rozpoznawać, co dany tekst mówi w swoim kontekście, jak łączy się z pozostałymi księgami i jakie miejsce zajmuje w historii zbawienia. Dla chrześcijan lektura Pisma Świętego nie kończy się jednak na analizie tekstu. Jest również słuchaniem słowa Bożego, które prowadzi do Chrystusa i domaga się odpowiedzi w życiu.
Jeśli dopiero szukasz odpowiedniego wydania do własnej lektury, warto najpierw przejrzeć dostępne Pismo Święte i Biblie. Do regularnego czytania ważniejsze od ozdobnej oprawy są czytelność tekstu, dobry przekład, przypisy i wygoda korzystania z księgi.
Biblia nie jest jedną książką pisaną jednym stylem
Katolicki kanon Pisma Świętego obejmuje 73 księgi: 46 Starego Testamentu i 27 Nowego Testamentu. Poszczególne księgi mają własną historię, autorów, adresatów, język i gatunek literacki.
Ma to bardzo praktyczne znaczenie.
Psalmu nie czytamy jak kroniki wydarzeń. Przypowieści nie traktujemy jak reportażu, a Apokalipsy jak kalendarza przyszłych wydarzeń. Kiedy autor posługuje się poezją, hiperbolą, symbolem albo obrazem, trzeba uwzględnić sposób, w jaki tekst został napisany.
Dlatego dosłowny sens Pisma Świętego nie oznacza prostego literalizmu. Sens dosłowny jest tym, co autor rzeczywiście przekazuje za pomocą zastosowanych słów i właściwego danemu tekstowi gatunku literackiego. Metafora pozostaje metaforą, a symbol symbolem.
Sobór Watykański II w konstytucji Dei Verbum przypomina, że przy interpretacji Pisma trzeba badać między innymi formy literackie, warunki epoki i kultury oraz sposób wypowiadania się właściwy ludziom czasu, w którym dany tekst powstał.
To jedna z podstawowych zasad chroniących przed przypisywaniem Biblii treści, których jej autorzy wcale nie zamierzali przekazać.
Od czego zacząć czytać Biblię?
Nie ma obowiązku rozpoczynania od pierwszego rozdziału Księgi Rodzaju i czytania kolejno aż do Apokalipsy.
Taki sposób jest możliwy, ale dla początkującego szybko prowadzi do ksiąg zawierających starożytne prawodawstwo, rozbudowane genealogie i teksty wymagające znajomości realiów Izraela. Łatwo wtedy uznać Biblię za znacznie trudniejszą, niż jest w rzeczywistości.
Dobrym punktem wyjścia jest jedna z Ewangelii.
Ewangelia według św. Marka jest stosunkowo krótka, dynamiczna i pozwala zobaczyć zasadniczy przebieg działalności Jezusa. Ewangelia według św. Łukasza szerzej pokazuje modlitwę, Boże miłosierdzie oraz miejsce ubogich i ludzi pozostających na marginesie. Jeżeli zaczniemy od Łukasza, naturalnym dalszym krokiem będą Dzieje Apostolskie — oba dzieła tworzą spójną narrację prowadzącą od działalności Chrystusa do rozwoju pierwszego Kościoła.
Ewangelia według św. Jana ma nieco inny charakter. Jest bardziej symboliczna i teologiczna, dlatego dobrze sięgnąć po nią po poznaniu przynajmniej jednej z Ewangelii synoptycznych.
Dla osoby rozpoczynającej czytanie rozsądna kolejność może wyglądać tak:
- Ewangelia według św. Marka albo św. Łukasza;
- Dzieje Apostolskie;
- wybrane listy Nowego Testamentu;
- Psalmy czytane równolegle;
- Księga Rodzaju i Księga Wyjścia;
- następnie księgi mądrościowe, prorockie i pozostałe części Starego Testamentu.
Nie jest to jedyny właściwy porządek. Jego zaletą jest to, że najpierw pozwala poznać Chrystusa, a następnie stopniowo wprowadza w całą historię biblijną.
Jeśli głównym problemem nie jest kolejność, lecz wytrwanie przy regularnej lekturze, osobno opisaliśmy jak zacząć codzienne czytanie Biblii i wypracować spokojny rytm.
Jak czytać Biblię, żeby ją zrozumieć?
Przed pytaniem:
„Co ten fragment mówi do mnie?”
warto postawić wcześniejsze:
„Co ten fragment rzeczywiście mówi?”
Ta kolejność jest istotna. Chroni przed sytuacją, w której własne oczekiwania, lęki lub poglądy zaczynamy przypisywać tekstowi biblijnemu.
Przy trudniejszym fragmencie zapytaj: kto mówi? Do kogo? W jakiej sytuacji? Co wydarzyło się wcześniej? Jaki problem podejmuje autor? Czy czytamy opowiadanie, modlitwę, proroctwo, przypowieść, list czy tekst symboliczny?
Często warto przeczytać cały akapit, rozdział, a w przypadku krótszych ksiąg nawet całą księgę. Jedno zdanie wyrwane z większej argumentacji może sugerować coś zupełnie innego, niż wynika z całego tekstu.
To szczególnie ważne w listach św. Pawła. Apostoł nie pisał zbioru niezależnych aforyzmów. Odpowiadał na określone problemy wspólnot i prowadził określony tok argumentacji.
Biblia nie jest więc zbiorem cytatów na każdą okazję.
Jak Kościół katolicki interpretuje Pismo Święte?
Katolickie podejście do Biblii nie przeciwstawia naukowej analizy tekstu wierze.
Najpierw trzeba możliwie dokładnie ustalić, co autor natchniony zamierzał przekazać w języku, kulturze i gatunku literackim swojej epoki. Jednocześnie poszczególne fragmenty odczytuje się w świetle całego Pisma Świętego.
Kościół wskazuje trzy szczególnie ważne kryteria:
- jedność całego Pisma Świętego;
- żywą Tradycję Kościoła;
- zgodność interpretacji z całością wiary.
Stary i Nowy Testament nie są więc dwiema niezależnymi historiami. Stary Testament przygotowuje wydarzenia Nowego, a Nowy ukazuje pełnię Objawienia w Jezusie Chrystusie.
Nie oznacza to jednak, że każde zdanie Starego Testamentu wolno natychmiast zamienić w dowolny symbol odnoszący się do Jezusa. Najpierw trzeba uszanować sens tekstu wynikający z jego własnej historii i konstrukcji.
Jeżeli właśnie ta część Biblii sprawia najwięcej problemów, warto przeczytać osobne opracowanie dlaczego Stary Testament jest trudny do zrozumienia. Omawiamy tam między innymi starożytną kulturę, problem przemocy, język symboliczny i różnice między sposobem myślenia współczesnego Europejczyka a autorów biblijnych.
Jakie Pismo Święte wybrać do regularnego czytania?
Do osobistej lektury warto używać pełnego katolickiego wydania Pisma Świętego z przypisami, wprowadzeniami do ksiąg i odsyłaczami do innych fragmentów.
Dla osoby, która chce po prostu regularnie czytać tekst, praktycznym rozwiązaniem może być Pismo Święte – Biblia Tysiąclecia w małym wydaniu z paginatorami. Paginatory ułatwiają odnajdywanie ksiąg, co przy codziennym korzystaniu ma większe znaczenie, niż mogłoby się wydawać.
Do spokojnego studium przy biurku wygodne jest większe wydanie, na przykład duża paginowana Biblia Tysiąclecia.
Jeżeli natomiast zależy przede wszystkim na rozbudowanych wprowadzeniach, odsyłaczach i aparacie pomagającym widzieć związki pomiędzy różnymi miejscami Pisma, szczególnie interesująca jest Biblia Jerozolimska. Jej dużą wartością są właśnie komentarze, marginalia, wprowadzenia i system odniesień przydatny podczas pogłębionej lektury.
Nie istnieje jednak jedno wydanie najlepsze dla każdego. Drobny druk może przeszkadzać jednej osobie, podczas gdy dla innej najważniejszy będzie format umożliwiający zabranie Pisma Świętego w podróż.
Jeżeli Biblia ma być również prezentem, szerzej omawiamy przekłady, formaty i przeznaczenie poszczególnych wydań w poradniku jak wybrać Biblię na prezent.
Przypisy i komentarze nie są dodatkiem dla specjalistów
Korzystanie z przypisów nie oznacza, że czytelnik „nie potrafi sam czytać Biblii”.
Pismo Święte powstało w świecie oddalonym od nas o tysiące lat. Nie znamy spontanicznie prawa starożytnego Izraela, geografii Palestyny, zwyczajów pogrzebowych, żydowskich świąt, struktur społecznych Cesarstwa Rzymskiego ani sposobu posługiwania się symbolami charakterystycznego dla starożytnych autorów.
Kilka zdań komentarza potrafi więc wyjaśnić fragment, który bez tego wydaje się całkowicie niezrozumiały.
Dobry komentarz powinien jednak prowadzić do tekstu, a nie go zastępować. Najpierw warto przeczytać fragment samodzielnie, następnie sprawdzić przypisy i komentarz, a potem jeszcze raz wrócić do Biblii.
Czy Biblię trzeba czytać codziennie?
Regularność jest cenna, ale Pismo Święte nie powinno stać się kolejnym zadaniem do odhaczenia.
Dziesięć czy piętnaście minut uważnego czytania może przynieść więcej niż kilka rozdziałów przeczytanych wyłącznie po to, żeby wykonać plan.
Dobrze znaleźć porę odpowiadającą własnemu rytmowi dnia. Dla jednej osoby będzie to poranek, dla innej wieczór. Nie istnieje jedna właściwa godzina czytania Biblii.
Pomocą mogą być również czytania liturgiczne. Uczą dostrzegać związki pomiędzy Starym Testamentem, psalmami i Ewangelią oraz pozwalają przeżywać słowo Boże razem ze wspólnotą Kościoła.
Czytania mszalne nie zastępują jednak poznawania całych ksiąg. Jeżeli chcemy zrozumieć rozwój wydarzeń w Ewangelii albo argumentację listu apostolskiego, trzeba czasem przeczytać dłuższy ciąg tekstu.
A jeśli jednego dnia nie uda się przeczytać niczego, nie ma potrzeby następnego wieczoru nadrabiać kilkunastu stron. Lepiej po prostu wrócić.
Psalmy — dobry drugi nurt lektury
Księga Psalmów może być czytana równolegle z Ewangeliami.
Psalmy nie są podręcznikiem teologii. To modlitwy rodzące się z konkretnych doświadczeń: radości, strachu, wdzięczności, gniewu, poczucia winy, cierpienia, zachwytu i nadziei.
Dzięki temu uczą nie tylko myślenia o Bogu, ale również mówienia do Boga.
Jeżeli chcesz wprowadzić Psalmy do własnej modlitwy, przygotowaliśmy osobny przewodnik po modlitwie psalmami, dlatego nie ma potrzeby rozwijać tego tematu tutaj.
Lectio divina — kiedy czytanie staje się modlitwą
Pismo Święte można studiować, ale można je również czytać modlitewnie. Jedną z najstarszych praktyk chrześcijańskich jest lectio divina.
Jej pierwszy etap, lectio, polega na spokojnym przeczytaniu tekstu. Nie chodzi jeszcze o szukanie zastosowania w swoim życiu, lecz o uważne zobaczenie, co rzeczywiście zostało napisane.
Następnie przychodzi meditatio — rozważanie tekstu i jego znaczenia. Oratio jest odpowiedzią człowieka: dziękczynieniem, prośbą, uwielbieniem albo wołaniem o pomoc. Contemplatio prowadzi do trwania przed Bogiem i pozwolenia, aby Jego słowo kształtowało nasze spojrzenie.
Benedykt XVI przypominał również o actio: słowo ma ostatecznie prowadzić do działania i przemiany sposobu życia.
Ponieważ tej metodzie poświęcony jest już osobny materiał, tutaj nie warto jej rozbudowywać bardziej. Pełny opis znajdziesz w poradniku lectio divina krok po kroku – jak modlić się Słowem Bożym.
Co robić, gdy trafiasz na trudny fragment Biblii?
Takie momenty są nieuniknione.
W Starym Testamencie spotykamy wojny, przemoc, starożytne prawo i opisy, które mogą budzić sprzeciw współczesnego czytelnika. Listy apostolskie odpowiadają czasem na problemy konkretnych wspólnot, o których bez znajomości tła wiemy bardzo niewiele. Prorocy i Apokalipsa posługują się rozbudowaną symboliką.
Najgorszym rozwiązaniem jest wyciągnięcie daleko idącego wniosku z jednego niezrozumiałego zdania.
Najpierw trzeba przeczytać kontekst. Następnie warto zajrzeć do przypisu, sprawdzić odsyłacze i porównać fragment z innymi miejscami Pisma.
Trzeba również odróżniać to, co Biblia opisuje, od tego, co przedstawia jako moralny wzór. Fakt, że jakieś zachowanie występuje w narracji biblijnej, nie oznacza jeszcze jego aprobaty.
Nie ma również nic niewłaściwego w pozostawieniu pytania otwartego. Pismo Święte nie jest księgą, którą trzeba całkowicie „rozwiązać” przy pierwszej lekturze.
Czy można otworzyć Biblię na przypadkowej stronie i znaleźć odpowiedź?
Pismo Święte nie jest chrześcijańską wyrocznią.
Przypadkowe otwieranie Biblii i traktowanie pierwszego przeczytanego wersetu jako bezpośredniej odpowiedzi Boga na pytanie o pracę, małżeństwo czy ważną decyzję może prowadzić do bardzo błędnych interpretacji.
Fragment wyrwany z kontekstu może oznaczać coś zupełnie innego, niż sugeruje jedno zdanie.
Czym innym jest natomiast sytuacja, kiedy podczas zwyczajnej lektury jakiś werset szczególnie zapada w pamięć i staje się przedmiotem dalszej modlitwy.
Chrześcijańskie rozeznawanie obejmuje Pismo Święte, modlitwę, rozum, sumienie, nauczanie Kościoła oraz konkretne okoliczności życia. Biblia pozostaje fundamentalnym punktem odniesienia, ale nie działa jak mechanizm losujący odpowiedzi.
Notatki, zakładki i własne pytania pomagają czytać uważniej
Nie trzeba obawiać się zaznaczania fragmentów czy prowadzenia osobnego zeszytu.
Można zapisywać:
- fragment, do którego chcemy wrócić;
- niezrozumiałe słowo;
- pytanie do sprawdzenia;
- odniesienie do innej księgi;
- myśl, która powróciła podczas modlitwy.
Szczególnie przydatne są wprowadzenia do poszczególnych ksiąg. Kilka minut poświęconych na sprawdzenie, kiedy tekst powstał, do kogo był kierowany i jaki ma charakter, może zupełnie zmienić sposób czytania następnych rozdziałów.
Jak zacząć czytać Biblię już dzisiaj?
Nie trzeba czekać na idealny moment ani rozpoczynać od ambitnego planu przeczytania całego Pisma Świętego w rok.
Wybierz jedną Ewangelię. Przeczytaj krótki fragment razem z tym, co znajduje się przed nim i po nim. Zwróć uwagę na osoby, wydarzenia i powtarzające się słowa. Jeżeli czegoś nie rozumiesz, zajrzyj do przypisów.
Najpierw zapytaj:
Co autor przekazuje?
Dopiero później:
Co to słowo oznacza dla mojego życia?
Następnego dnia wróć do miejsca, w którym skończyłeś.
Z czasem Biblia przestaje być wtedy zbiorem odległych historii i pojedynczych cytatów. Zaczyna ukazywać się jako wielka historia zbawienia, w której poszczególne księgi wzajemnie się objaśniają, a jej centrum stanowi Jezus Chrystus.
Nie chodzi o przeczytanie Pisma Świętego jak najszybciej. Chodzi o to, aby z każdą kolejną lekturą czytać je coraz lepiej: uważniej wobec tekstu, świadomiej wobec jego historii i z większą gotowością do słuchania.
Jeżeli szukasz poradnika jak wybrać książkę religijną, którą warto przeczytać to zajrzyj do naszego artykułu, który może Ci w tym pomóc - Książki religijne, które warto przeczytać — jak wybierać?.
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google